Beth Haim Geschiedenis
Geschiedenis
De eerste Sefardische joden kwamen tegen het eind van de 16e eeuw naar Amsterdam. Hoewel er beperkende maatregelen golden, genoten de joden in de Republiek en Amsterdam fundamentele vrijheden die zij elders in Europa moesten ontberen. In 1612 werd nog geen toestemming gegeven voor het bouwen van een synagoge, hoewel er (met medeweten van het stadsbestuur) diensten in kleine huissynagogen werden gehouden. De eerste formele erkenning van het jodendom in Amsterdam kwam in 1614, met de goedkeuring van de Staten van Holland voor de aankoop van een stuk grond in Ouderkerk voor de aanleg van een begraafplaats, die nog in hetzelfde jaar kon worden ingewijd. Tot dat jaar, vanaf 1607, hadden de Sefardiem hun doden in Groet begraven, dichtbij Alkmaar. De graven te Groet werden vanaf 1616 geruimd en de resten (de laatste in 1634) in Ouderkerk herbegraven. De begraafplaats van de Portugees Israëlitische gemeente werd uitgebreid in 1663, 1690 en 1691. (Ook de Asjkenazische of Hoogduitse joden van Amsterdam maakten tot 1642 gebruik van de Portugese begraafplaats in Ouderkerk; in dat jaar kochten zij een stuk grond bij het dorp Muiderberg).
In totaal liggen er in Ouderkerk a/d Amstel ongeveer 28.000 mensen begraven, waaronder vrijwel de gehele maatschappelijke bovenlaag van de Sefardische gemeente van Amsterdam. De begraafplaats Beth Haim is de oudste joodse begraafplaats van Nederland.
De begraafplaats
De begraafplaats beslaat een driehoekig terrein, aan de zuidzijde begrensd door de samenloop van de Amstel en de Bullewijk, aan de noordzijde door de Kerkstraat en aan de noordoostzijde door de Koningin Julianalaan. Door de ligging aan het water was het gebruikelijk dat de doden per trekschuit uit Amsterdam werden gebracht. Vandaar dat de oude toegang van Beth Haim of Huis des Levens aan het water ligt. Aan de Kerkstraat ligt de bewaarderswoning uit 1883. Naast deze woning en tegenover de Hervormde kerk bevindt zich de huidige entree. Direct achter de poort aan het water staat het uit 1705 daterende reinigings- of metaarhuis.
Links van het metaarhuis ligt het oudste gedeelte van de begraafplaats, waar zich ook de meeste monumentale graven bevinden. Vooral de graven van een aantal zeer vooraanstaande Portugese joden, maakt de dodenakker in Ouderkerk uniek en internationaal beroemd. Nergens ter wereld zijn zoveel fraai gebeeldhouwde figuratieve voorstellingen te vinden. De mooiste natuurstenen en marmeren grafzerken worden in de winter overdekt om ze tegen weersinvloeden te beschermen. Naast de monumentale graven zijn ongeveer 10.000 Portugese joden onder eenvoudige, liggende stenen begraven. Vele zijn inmiddels weggezakt in het veen, zodat er maar enkele goed zijn te zien.
In juni 1967 werd onder leiding van de Stichting tot Onderhoud en Instandhouding van Historische Joodse Begraafplaatsen in Nederland weer begonnen (na een periode van stilstand van circa 70 jaar) met het in kaart brengen van alle graven. Sindsdien zijn er periodiek op diverse plaatsen buitenwerkzaamheden aan de gang. De Joodse begraafplaats in Ouderkerk is niet alleen (cultuur)historisch nauw verbonden met Amsterdam; voor de restauratie van het metaarhuis in 1966 door architect D. Verheus werd door de gemeente Amsterdam bijgedragen met een (aanvullende) subsidie van Fl. 14.000. Bij de start van de huidige restauratie op 25 februari 1999 werd door het College van B&W van Amsterdam Fl. 250.000 toegezegd. Door Rijk en provincie waren al eerder respectievelijk Fl. 1,2 en Fl. 1,5 miljoen beschikbaar gesteld. De restauratie zal zich over diverse jaren uitstrekken.
Beroemde personen die hier begraven zijn
- Rabbijn Menasseh ben Israel
- Dr Eliahu Montalto, arts van Maria de' Medici
- de ouders van Baruch Spinoza
- Menasseh Ben Israel
- Samuel Palache
- Samuel Sarphati
- Ephraim Bueno
- Joseph Mendes da Costa
Zie ook
- Portugese Synagoge van Amsterdam
- Portugees-Israëlitische Begraafplaats Middelburg
- Joodse begraafplaats
- Lijst van Joodse begraafplaatsen in Nederland
Ook op Curaçao ligt een Joodse begraafplaats genaamd Beth Haim.